📰 Ông lão bán báo 40 năm ở Sài Gòn và tủ sách miễn phí cho trẻ em nghèo

(Câu chuyện minh họa — nhân vật hư cấu.)

Bốn giờ sáng, khi con hẻm nhỏ ở quận Bình Thạnh còn chìm trong giấc ngủ, ông Hai Lượm đã lụi cụi đạp chiếc xe đạp cũ ra đầu đường lấy báo. Bốn mươi năm nay, ngày nào ông cũng dậy vào giờ ấy — trừ đúng ba ngày Tết, khi sạp báo khép cửa để ông về quê thăm họ hàng.

Sạp báo của ông chẳng có gì đặc biệt: một chiếc bàn gỗ đã sờn mặt, vài chồng báo xếp ngay ngắn, thêm dăm ba cuốn tạp chí và ít vé số dạo. Nhưng thứ khiến người ta nhớ đến ông Hai không phải tờ báo buổi sáng, mà là chiếc tủ gỗ nhỏ kê cạnh sạp, trên mặt tủ dán tờ giấy viết tay đã ố vàng theo năm tháng: "Sách cũ cho mượn miễn phí — đọc xong nhớ trả".

Chiếc tủ ấy bắt đầu từ một buổi chiều cách đây hơn mười năm. Hôm đó, ông thấy thằng Tí — đứa trẻ bán vé số trong hẻm — ngồi xổm bên sạp, mắt dán chặt vào cuốn truyện tranh cũ ai đó bỏ quên. Ông hỏi: "Cháu thích đọc truyện à?". Tí gật đầu, lí nhí: "Cháu muốn đọc mà nhà không có tiền mua sách, ông ơi".

Tối hôm đó, ông Hai lục lại mấy cuốn sách cũ của con cháu còn để trong nhà, lau chùi từng cuốn sạch sẽ rồi xếp ngay ngắn vào chiếc tủ gỗ. Sáng hôm sau, tờ giấy viết tay xuất hiện trên mặt tủ. Thế là "thư viện" miễn phí của ông Hai ra đời — không khai trương, không băng rôn, chỉ vỏn vẹn một dòng chữ mộc mạc.

Ban đầu, tủ chỉ có vài cuốn truyện tranh và sách giáo khoa cũ. Dần dần, khách mua báo biết chuyện, người góp một cuốn, người góp hai cuốn. Cô giáo về hưu ở cuối hẻm mang đến cả thùng sách. Anh sinh viên năm cuối tặng lại nguyên bộ giáo trình sau khi tốt nghiệp. Chiếc tủ gỗ nhỏ ngày nào giờ đã thành ba chiếc tủ kê sát vách nhà ông.

Ông Hai có một cuốn sổ tay riêng, ghi cẩn thận ai mượn cuốn nào, hẹn ngày nào trả. Ông bảo, không phải ông sợ mất sách, mà vì ông muốn dạy lũ trẻ một điều: "Người ta tin mình mới cho mình mượn. Mượn thì phải trả, đó là giữ chữ tín".

Cuối mỗi tháng, ông Hai còn tổ chức "buổi đọc sách nhỏ" ngay trước sạp: lũ trẻ thay nhau đọc to một đoạn truyện mình thích, đứa nào đọc hay được ông thưởng... một cây kẹo. Phần thưởng chẳng đáng là bao, nhưng đứa nào cũng háo hức chờ đợi. Có phụ huynh kể, từ ngày có tủ sách của ông Hai, con họ bớt dán mắt vào điện thoại hẳn, tối nào cũng xin ra sạp đọc sách.

Mùa mưa Sài Gòn, ông Hai căng thêm tấm bạt che tủ sách, sợ sách ướt. Có hôm mưa lớn bất chợt, ông vội vã bê từng chồng sách vào nhà, ướt hết cả áo. Lũ trẻ thấy vậy, đứa cầm ô che cho ông, đứa phụ bê sách — cảnh tượng ấy khiến mấy người hàng xóm đứng nhìn mà rưng rưng.

Có cô bé từng mượn sách của ông suốt những năm cấp hai, cấp ba. Ngày cầm giấy báo trúng tuyển đại học trên tay, em quay về hẻm, ôm chầm lấy ông và tặng lại ông cả bộ sách ôn thi: "Ông cho các em sau mượn tiếp nhé, ông nhé". Ông Hai cười, khóe mắt đỏ hoe: "Ông chỉ cho mượn sách thôi. Chữ nghĩa là do cháu tự học mà có, cháu phải tự hào về mình".

Bốn mươi năm bán báo, ông Hai chứng kiến Sài Gòn đổi thay từng ngày: báo giấy ngày càng ít người mua, điện thoại thông minh lên ngôi, những sạp báo một thời tấp nập giờ thưa dần khách. Có người hỏi sao ông không dẹp sạp cho đỡ vất vả, ông chỉ cười hiền: "Tờ báo nuôi miệng tôi bốn mươi năm. Còn cái tủ sách này, nó nuôi cái tâm tôi. Bỏ sao được".

Chiều chiều, lũ trẻ trong hẻm lại tụm năm tụm ba bên tủ sách: đứa đọc truyện, đứa làm bài tập, đứa chỉ ngồi nghe ông Hai kể chuyện ngày xưa. Tiếng cười trong trẻo vang lên giữa con hẻm nhỏ — với ông Hai, có lẽ đó là thứ âm thanh đẹp nhất trong bốn mươi năm mưu sinh bên sạp báo.

Mời bạn đọc ghé thăm webshop của chúng tôi để khám phá thêm nhiều sản phẩm và nội dung hữu ích.